Mij krijgen ze niet klein

Béatrice Delvaux van Le Soir schrijft op Twitter: Greta, Anuna et Adelaïde, les nouvelles Antigone. Ik vind het inspirerend dat deze meisjes worden vergeleken met Antigone, wat betekent: ‘zij die geboren zijn om tegen te werken’.

Antigone is een klassieke tragedie van Sofocles met als centrale thema: het individuele geweten versus de staatswetten. Antigone mag haar broer niet begraven volgens de wet, maar doet dit toch. De klimaatspijbelaars mogen niet brossen, maar doen dit toch. Ze nemen geen genoegen met zwakke wetten. Ze willen een visie.

De mensen die zich bedreigd voelen door deze missie, doen de spijbelaars af als tegenwerkers, luiaards, paniekzaaiers. De waarheid is: zij zijn krijgers voor een betere wereld. Warriors die zich inzetten voor de toekomst van de mensheid.

En toch worden de spijbelaars bang gemaakt. Er zijn haatmails. Er zijn leraren die deze brossers straffen. Er zijn politici die cynisch zijn.

Greta: “Waarom een diploma als de planeet binnenkort niet meer leefbaar is?”

Anuna: “De grootste veranderingen die gemaakt zijn in de wereld, zijn door de mensen die vechten tegen de mainstream, tegen het systeem dat er al was.”

Antigone: “Ik wil beminnen, haten wil ik niet.”

Aan alle leraren en leraressen: jullie staan nu het dichtst bij de leerlingen. Stop met straffen, maar luister naar de inspiratie, de vernieuwende ideeën. Niemand mag bang worden gemaakt. Het werkt verlammend. Zij zijn het probleem niet!

Ook ouders die zeggen: ‘je mag protesteren, maar alleen in het weekend’, hebben ongelijk. Het gaat juist om een orde te verstoren. Manifesteren op een schooldag is deel van een essentiële inhoud: een structuur in vraag stellen.

“Ze overdrijven.” Nee, ze overdrijven niet. Ze zetten zich in voor deze wereld. En daar heb je nu eenmaal een megafoon voor nodig.

Quote van de schrijfster Sara Ahmed over vrouwen als Antigone: ‘Women who pulse life before law.’ De nieuwe Antigone. Vrouwen die anderen inspireren om op te staan.

Mijn zestienjarige zusje doet ook mee aan de klimaatmarsen. Vorige week zat ze les te volgen. Het begon te schemeren in het klaslokaal en ze vroeg de leraar of ze het licht mocht aandoen. De leraar zei spottend: “Jij bent toch gaan spijbelen voor het klimaat? Als je zo bezig bent met het milieu, moet je toch weten dat licht veel energie kost?” “Maar meneer, ik krijg hoofdpijn als ik les moet volgen in het donker.”

“Wat heb je dan gedaan?”, vroeg ik haar. Ze zei lachend: “Ik ben opgestaan en heb het licht aangedaan. Mij krijgen ze niet klein.”

Afbeeldingsresultaat voor antigone

Deze column verscheen op 25/2/19 in De Morgen

Nieuwe maan

Ik ben met K. op het concert van Balthazar in Berlijn. K. stelt me voor aan zijn vriend, Jochen Arbeit. Jochen vertelt dat hij K. leerde kennen op de dansvloer. Hij vond dat K. op zo’n bizarre, aparte manier danste dat hij op hem afstapte af en vroeg: ‘wie ben jij?’ Sindsdien zijn ze vrienden.

Ik zeg: “Oké. Boeiend. Dus jij stapt op iedereen af die je aantrekkelijk vindt?”

Jochen zegt: “Ja, dat is toch logisch? Volg je instinct. Stap op alles af wat je aantrekt. Het maakt je leven magisch.”

Balthazar kondigt het laatste nummer aan. K. zegt: ‘Laten we naar voren lopen. nú.” Als euforische zotten lopen we in een overvolle concertzaal naar voor. Iedereen maakt plaats. Echte aantrekking wordt aangemoedigd door de omgeving.

We staan nu op de eerste rij, hebben bijna oogcontact met Balthazar en dansen op Do Not Claim Them Anymore.

Daarna drink ik wodka met K. in de backstage en zeg: “Mijn probleem is dat er te veel aantrekking is. Ik voel zoveel liefde en lust. Voor het leven, voor mannen. Het voelt diep en tegelijkertijd zo willekeurig aan. Ik heb soms vijf keer per dag zin om tegen iemand te zeggen: ‘Hey, zullen we een leven opbouwen? Voor eeuwig. Daarna zien we wel.’
Tegen jou bijvoorbeeld. Of tegen vreemden. Tegen de man in de metro, de man die een bosbessen-smoothie drinkt in een bar, de man op een bankje in het park.”

K. zegt: “Het is normaal, Julie. Mentaal kan jij wel alleen zijn, maar een lichaam van een 31-jarige vrouw schreeuwt om aangeraakt te worden, te vrijen. Dat is de natuur.”

Oké, er zit een beest in mij. Een beest dat me in deze backstage leidt naar weer een andere man. Ik zeg hem dat we contact moeten houden. Misschien kunnen we afspreken rondom een natuurfenomeen. De nieuwe maan. Hij zegt: “We komen elkaar wel tegen. Echte aantrekking wordt aangemoedigd door de omgeving.”

De volgende dag zit ik met een gigantische kater in een koffiebar met K. Er zit weer een vreemde man een bosbessen-smoothie te drinken die ik ten huwelijk wil vragen. Ik zeg: “Alles gaat zo traag.” K. zegt dat hij het contact met mij intens vindt. Het gaat diep, maar hij is bang dat hij een van de velen is. “Soms voelt het alsof ik gewoon wat documentatiemateriaal voor je columns ben.” Ik zeg: “De columns zijn fictie, het zijn zinnen die ik hoor, gedachten die ik denk, die ik in een nieuwe volgorde zet. Dit is echt.”

We stappen naar buiten. We zien witte vogels richting de maan vliegen.

Eén van ons zegt: “Dit is een magische dag.”

Afbeeldingsresultaat voor vivre sa vie je t'adore godard

Vivre sa vie, Godard

Deze column verscheen op 18/2/19 in De Morgen

 

Vergeving

Er is een verband tussen racisme en de omgang met ons koloniaal verleden. Racisme-expert Michal Balcerzak zoekt oplossingen. In deze krant zegt hij: “Excuses voor wat België tijdens het koloniale bewind in Congo heeft aangericht horen daarbij.

Tracy Bibi Tansia zegt in de Eén-reeks Kinderen van de kolonie: “Het zou een mooi teken zijn om verontschuldigingen te krijgen voor het lijden van de voorouders.” Juliana Lumumba, wier vader Patrice Lumumba is vermoord, kijkt recht in de camera en vraagt ons: “Waar is zijn lichaam?”

Ze zegt: “We moeten ons bevrijden van onze trauma’s. We moeten over dat verleden praten om onze wonden te laten helen, om vooruit te kunnen.” Ze spreekt met een enorme vitaliteit, vanuit een optimisme, hoop.

Ik was enkele maanden geleden in Rwanda en was toen onder de indruk van hoe dit land met zijn verleden omgaat. Na de genocide heeft de regering alles op alles gezet om mensen te helpen om elkaar te vergeven. Er werden centres of reconciliation opgericht in het hele land. Tot vandaag worden mensen dagelijks begeleid in hoe je je verontschuldigt en hoe je de ander vergeeft. Iedereen met wie ik sprak had het over ‘the power of forgiveness’.

Er zijn ook kritische stemmen over dit bewind dat door de president Kagame wordt uitgevoerd. Hij dwingt mensen om met elkaar te leven. Je kan niet anders dan je buurman te vergeven, ook al heeft hij je kinderen vermoord. We moeten verder. Kritische stemmen zeggen dat je vergeven niet kan forceren.

De situatie in Rwanda is natuurlijk anders dan ons koloniaal verleden. Maar het is boeiend om te kijken hoe andere landen met hun trauma’s omgaan.

In Kigali is het Memorial centre opgericht. Poëzie en symbolen worden ingezet om troost te bieden. Er zijn bomen geplant voor de gestorven kinderen (the children’s garden). Je kan in een rozentuin wandelen ter nagedachtenis van de verloren geliefden (the garden of our lost loved ones). Er is een gebedskamer vol matjes waar je even kan liggen (Een suppoost zei me: “Here you can cry.”)

We hebben ruimtes nodig waar er geweend kan worden, sorry kan worden gezegd, waar pijnlijke herinneringen een plaats krijgen. Gebieden waar weer rozen kunnen groeien.

En dan kan de geschiedenis worden herschreven. Het zou een mooie boodschap zijn voor onze nakomelingen. “Dit is gebeurd. Het was afschuwelijk. Maar we hebben ons verontschuldigd. Nu gaan we verder. Samen.”

Het is de taak van iedereen om na te denken over de manier waarop we ons kunnen verontschuldigen. Iedereen heeft er recht op. Hoe een identiteit opbouwen als het lijden van je voorouders niet wordt herkend?

Gerelateerde afbeelding

Kigali memorial centre garden

Deze column verscheen op 15/2 in De Morgen

Eeuwige liefde

Professor Mark Elchardus schrijft in deze krant: “Een kind krijgen is het equivalent van drie trans-Atlantische heen- en weervluchten per maand, maand na maand, jaar na jaar.”

Door de opwarming van de aarde en de groeiende wereldbevolking kan je een bijdrage leveren aan het klimaat door kinderloos te blijven. In die zin worden we uitgedaagd – als koppel of alleen – om op zoek te gaan naar andere doelen dan het maken van een kind.

Onze samenleving is nog steeds geobsedeerd door de missie: ‘sticht een gezin’. Als ik zo nu en dan eens tegen mensen zeg dat ik naar een geliefde verlang, hoor ik vaak de zin: ‘Je klok begint te tikken, zeker?’ Ik merk ook dat vrienden denigrerend spreken over vrouwen die nog ‘alleen’ zijn of ‘niemand hebben’. Soms wordt er zelfs niet in volzinnen over hen gepraat, maar worden ze beschreven als: ‘tiktak, tiktak, tiktak.’

Wat betekent het voor de vrouw, voor de man en voor een koppel nu blijkt dat het beter is voor de planeet om juist geen kind te maken? Wat betekent de liefde zonder een kind? Zullen onze liefdesrelaties veranderen door het klimaat? En wat is dat eigenlijk, een liefdesrelatie?

Geert Van Rampelberg zegt in de weekendkrant: “Ik geloof niet in eeuwige trouw.”

Beeld je in: een veelheid van geliefden. Je kan het als een landschap bekijken. De ene dag wil je naar de bergen, de andere dag naar de zee. En soms wil je naar de onderwereld, kelders waar geen daglicht komt, om je diepste, stoutste, kinky verlangen te beleven.

Je kan meerdere mensen beminnen. Ze hoeven elkaar niet te kennen. Beter niet zelfs. Ze staan los van elkaar. Zoals de bergen losstaan van de zee. Een multiversum van geliefden. Tot in de eeuwigheid.

Gedachte-experiment: Niemand is van iemand. We zijn van elkaar. Een vermenigvuldiging van geliefden in plaats van een vermenigvuldiging van onszelf.

Of wordt dat te ingewikkeld? Is de vrije liefde een utopie? Een utopie die nog groter is dan de romantische illusie?

Een vriend vroeg me: “Geloof je in monogamie?” Ik zei: “Ik geloof in monogamie in combinatie met een geheime wereld, die ieder voor zich kan vormgeven. Een geheime wereld waarin je je niet te temmen begeerte kan uitleven. Maar het is ingewikkeld. Soms fantaseer ik ook over eeuwige trouw. Dan denk ik aan één van de mooiste zinnen die Herman Brusselmans ooit schreef: “Zullen we samen een leven opbouwen? Voor eeuwig. Daarna zien we wel.”

Misschien is liefde wel gewoon vermenigvuldiging. In welke vorm dan ook, zolang het maar voor eeuwig is.

Gerelateerde afbeelding

Beeld uit de film Only lovers left alive 

Deze column verscheen op 11/02 in De Morgen

Hoop

Deze column verscheen in De Morgen op 8/2/19 

Even over Tournée Minérale. Ik zou natuurlijk ook kunnen stoppen met drinken. Toch vind ik whisky een heerlijke drank. Dat wil ik eventjes melden. Whisky ontspant me, whisky doet me dansen, whisky brengt ons samen.

Ik heb nochtans allerlei fantasieën over mijn potentiële nuchtere toestand op pakweg een zaterdagavond. Ik zou mijn geliefde of minnaar nuchter aanraken. Vooralsnog durf ik dat niet. Deelnemers aan Tournée Minérale mogen me altijd laten weten hoe dat voelt. Het bewustzijn van een aanraking. Voor mij is het al eventjes geleden. Ik bevind mij meestal in half-comateuze toestand als er een naakt lijf naast me ligt.

Ik denk dat ik ook maar eens stop met drinken. Voor een maand dan. En daarna zou ik nog met veel meer kunnen stoppen om de wereld te redden. Ik zou me kunnen onttrekken aan elke hunkering in mijn lijf. De hunkering naar een hamburger, een Ryanair-vliegticket of een kanten bh geproduceerd in een lageloonland.

Volgens sommige wetenschappers is dat de oorzaak van de klimaatopwarming: we krijgen onze hunkering niet onder controle. Omdat we zo eenzaam zijn. We consumeren door de leegte.

Er zijn poëten die beweren dat we de aarde kapot maken omdat we gefrustreerd zijn dat de dieren, de bomen en de bergen niet met ons praten. Zelf heb ik daar absoluut geen probleem mee. Ik vind het vooral jammer dat bepaalde personen zo stil blijven. Om de een of andere reden spreken ze de woorden niet uit die ik graag zou horen: ‘Ik hou van je.’

Wist je dat – als je lang genoeg wacht – de bomen wél terugspreken? Een bekende monnik heeft er drie jaar, drie maanden en drie dagen over gedaan. Volhouden dus.

Het is alvast goed nieuws dat de minister die dacht dat de boom er alleen is om omgehakt te worden ons heeft verlaten. Nu hebben we iemand nodig die beseft dat we af en toe een beetje eenzaam zijn. Iemand die ons troost en perspectief biedt in deze ongecontroleerde wereld.

We hoeven de aarde niet uit te putten, we kunnen er weer naar proberen luisteren. Geduld, geduld, geduld. En zachtheid. En een aanraking zo nu en dan.

Ik weet niet of er veel hoop is. Ik las ik in de krant dat de magnetische noordpool, de basis van alle navigatie, razendsnel verschuift. Dat heeft enorme gevolgen voor mijn oriëntatie. Hoe ik van punt a naar punt b ga. Mijn hand naar jouw kaaklijn, enzovoort.

En nu lig jij weer met je naakte lichaam tegen mij aan. En ik denk: we hebben iemand nodig die ons een kompas biedt. Heroriëntatie. Dan zou ik je weer aanraken. Bewust, zodat deze nacht toch nog een bestemming krijgt.

Afbeeldingsresultaat voor tracey emin drink drawing

Beeld: Tracy Emin