De Belofte (ode aan Sophie Calle)

Het wederzien

Tot mijn grote opluchting was mijn buitenlands lief dan toch het vliegtuig opgestapt. Ik stond te trillen op mijn benen toen ik hem zag op de bovenverdieping van café Korsakov. Het was na een gemis van vijf weken geen makkelijk wederzien. Dat kwam waarschijnlijk door enkele geflipte paniekaanvalletjes van mijnentwege. Maar ik probeer ze de laatste tijd te controleren, en dat lukt me steeds beter en beter. Daarom eerst en vooral: bedankt. Bedankt voor het geduld, de vele vragen, ontrafelingen en advies. Bedankt, aan alle aanwezigen aan wie ik deze column heb beloofd in de periode van 27 – 29 augustus 2015.

Zie hier het relaas van een vrouw die zich staande probeert te houden in een latrelatie, ondanks een zware vorm van verlatingsangst of met andere woorden, zie hier de column over hoe mijn leven is vergaan vanaf 30 augustus 2015 tot en met 30 september 2015.

Tijdens onze aperitief in café Korsakov heb ik hem meteen bekend dat ik onze liefdescrisis had gebruikt voor mijn werk. Omdat ik totaal in de war was over mijn angstaanvallen die in deze relatie onophoudelijk en oncontroleerbaar naar boven komen, organiseerde ik collectieve therapiesessies met mijn publiek. De voorstelling werd dus een gesprek, en het publiek werd mijn raadgever. Omdat mijn raadgevers alles uit de kast hebben gehaald om mijn verwarringen rondom de liefde en deze relatie te ontrafelen, heb ik hen deze column beloofd, zodat zij nu ook weten hoe onze liefdesrelatie is vergaan.

Hij schrok dat ik onze relationele problemen maar onophoudelijk met iedereen blijf delen. Los van enkele bekenden, waren de meesten met wie ik mijn zielenroerselen blootlegden tijdens zijn afwezigheid natuurlijk vooral wildvreemden. Ik heb hem meteen gerust gesteld door te zeggen dat ik echt heel erg mijn best heb gedaan om niet over hem te praten alsof hij een intens slecht mens is, wat ik om eerlijk te zijn, toch bij vlagen wel eens denk, en ook uitspreek. Misschien heb ik toch niet zo goed mijn best gedaan. Toch denk ik dat ik een zekere objectiviteit heb weten te bewaren tijdens zijn afwezigheid, want de meningen over onze relationele crisis waren verdeeld, sommigen zeiden dat het probleem bij hem lag, sommigen vonden dat ik totaal incapabel was om een relatie aan te gaan. Ik apprecieer mensen die me niet altijd naar de mond praten. Tegenspraak doet groeien.

Liefde is altijd obsessief

Er zijn mensen die beweren dat een relatie hebben leuk is. Voor mij is het eerlijk gezegd toch vooral: hard werken.

De uitdaging in de liefde, en bij uitbreiding het leven, is het constante ‘niet weten’, en dat aanvaarden. Het beschreef perfect mijn toestand toen ik op 3 september met hem in bad lag. Ik keek naar zijn naakte lijf in het hete water en voelde dat ik inderdaad niets wist. Wat brengt onze toekomst? Een potentieel gelukkig leven voor altijd en eeuwig of een dalende lijn die genadeloos richting de afgrond wijst? Ik bezegelde de aanvaarding van het niet weten met een kus.

Ondanks dit klein overmoedig moment van verlichting, werd ik plots weer geplaagd door een onaangename herinnering uit ons prille, maar toch wild kabbelende liefdesleven. Midden augustus lag ik namelijk na een halve fles whisky en een Dafalgan Forte om drie uur ‘s nachts nog steeds wakker door de zoveelste banale ruzie die ik wilde oplossen door de klassieke methode ‘bellen en blijven bellen.’ Dit gedrag wordt in de volksmond ook wel eens ‘ongewenst stalkgedrag’ genoemd. Maar ik noem het dus liever ‘bellen en blijven bellen’, dat klinkt sympathieker. Uiteindelijk ben ik ook maar een mens die verlangt naar vrede, harmonie, symbiose en andere onmogelijkheden.

Ik probeerde een woedeaanval te onderdrukken en vroeg met licht bibberende stem: ‘Waarom heb je me toen eigenlijk drie dagen genegeerd?’ Hij weet toch dat ik best wel verlicht door het leven kan gaan, maar dat vanaf het moment ik genegeerd word, de relatie tussen mezelf en verlichting omslaat in een eigenaardige kwaadaardigheid, totale kortsluiting, en zelfs, en nu citeer ik helaas zijn woorden: ‘agressief gedrag.’

Het water werd nu zachtjes aan koeler. Hij zei dat hij de hysterie en de beschuldigingen niet meer kon verdragen, dat hij bang was geworden van de 42 gemiste oproepen, de 26 smsjes en de 8 voice-mail berichten. Ik zei hem dat het allemaal zijn eigen schuld was. Iedereen weet toch dat het bij de methode ‘bellen en blijven bellen’ van cruciaal belang is dat de ander opneemt. Trouwens, liefde is altijd obsessief. Als hij dat weigert te herkennen word ik uiteraard nog obsessiever. En natuurlijk schaam ik mij hiervoor. Ik wil gewoon aanvaarding. En rust. Dat wilde hij ook, rust en aanvaarding. We hadden elkaar weer even gevonden, wat die nacht vrolijk werd gevierd in de vorm van een sensuele vrijpartij.

Je kan het

Mijn vriend en ik vertrokken enkele dagen nadien samen op vakantie naar mijn grootmoeder in Frankrijk. De omgeving van het bos, het platteland, de vijgenbomen en de tarte tatin die mijn oma bakte veranderde mij in een mak, liefdevol meisje. Met een flauwe grijns op mijn gezicht wilde ik bewijzen dat ik het wel kan: ik kan liefhebben. Elke nacht fluisterde ik mezelf na een ruzie-loze dag toe: Je kan het, je kan het, je kan het. Ik gedroeg me als een mislukte pseudo-verlichte Boeddha, die in een verdoofde toestand liefde gaf. Alles zou vroeg of laat toch ontploffen, de woede, de angst voor alles wat mijn geliefde uiterst verdacht maakt en waardoor hij eigenlijk meer een vijand is, dan een vriend. Hij is bij machte om mij te verlaten, en dat maakt hem bij momenten onuitstaanbaar. Correctie: het maakt mij bij vlagen totaal onuitstaanbaar. Toch jammer dat mensen elkaar constant kunnen verlaten en dat je daar allemaal maar mee moet leren omgaan.

De voorspelde ruzie vond plaats onder een prachtige sterrenhemel. Ik verweet hem dat de relatie geen perspectief had. Ik zei hem dat ik meer aandacht wilde, meer erkenning, meer smsjes, meer standvastigheid, meer wilskracht, meer liefdesverklaringen, meer tijd, meer geld, meer mogelijkheden. Een constant verlangen naar meer is dodelijk vermoeiend. Sylvia Plath schrijft in haar dagboek: “Perhaps when we find ourselves wanting everything, it is because we are dangerously close to wanting nothing.”

En ik die dacht, dat ik een romantische ziel was.

Bereidheid

Het was natuurlijk niet evident voor hem dat ik bovengenoemde problemen heb proberen oplossen door het organiseren van collectieve therapiesessie. Hij vond het kwetsend, dat ik anderen, eigenlijk wildvreemden, had gebruikt, om mijn relatie te ontrafelen en te analyseren zodat ik op die manier onze relatie zou aankunnen. Hij vroeg me nu ook uitdrukkelijk of ik er eindelijk eens mee kon kappen om onze relatie in de openbaarheid te plaatsen.

Als antwoord vertelde ik hem over de Franse kunstenares, Sophie Calle, die haar privéleven ook gebruikt als uitgangspunt voor haar werk. Een voorbeeld is het project Take care of yourself.

Sophie Calle krijgt op een dag een afscheidsbrief van haar geliefde, die eindigt met de woorden:

“Wat er ook gebeurt, vergeet niet dat ik altijd van je zal blijven houden, op dezelfde manier, op mijn manier, zoals ik van je heb gehouden sinds we elkaar ontmoetten; dat die liefde in mij zal blijven leven en, daar ben ik zeker van, nooit zal sterven. Take care of yourself.”

Calle besluit de afwijzingsbrief door talloze wildvreemde vrouwen te analyseren. Door haast dwangmatig te vertellen over haar verdriet dacht ze dat ze hierdoor haar leed van de liefdesbreuk kon verzachten, dat het verdriet zou vervagen. Ze hoopte dat dit project zuiverend zou werken, niet alleen voor zichzelf, maar voor iedereen die hier aan zou meewerken.

Tijdens de laatste sessie zei een vrouw: “Liefde is een bereidheid om elkaar volledig te willen absorberen.” En misschien is dat inderdaad wel wat liefde voor mij betekent. Misschien ben ik dan toch een romanticus. Misschien ben ik dan toch capabel om lief te hebben. Ik hoop het. Misschien heb ik daarom deze sessies opgezet, omdat ik deze bereidheid (nog) niet heb met mijn geliefde, richtte ik me tot wildvreemden. En nu wacht ik nog steeds op een bereidheid van hem. Helaas is het verwarrende aan het concept ‘bereidheid’ dat je je eigen bereidheid in vraag kan stellen, als je steeds maar wacht op de bereidheid van een ander.

Enkele dagen geleden is hij terug naar Kroatië vertrokken en ik stond te trillen op mijn benen toen hij me aan de luchthaven een kus gaf en in mijn oor fluisterde ‘Take care.’

Wordt vervolgd.

***

Met dank aan iedereen die deelnam aan de sessies:

Berten Vanderbruggen, Adriaan Severins, Kachiri Faes, Lisa Wuyts, Luca Kortekaas, Filip Tielens, Danny De Jong, Eva Adriaensen, Katrien Van Hecke, Jon Michelena, Anoniem Z, Hanne Michielsen, Sarah Haeck, Dirk De Wachter, Karin Van Den Bulk, Kirsten Van Den Hoorn, Anoniem, Elke Schouten, Myra Van Der Lee, Liesbet Vanhaute, Helen Fourneau, Renée Verhoeven, Tara Joose, Lynn Elshof, Siona Hauthuys, Mirke Kist, Bjorn Elliot, Mathijs Vleugels, Eline Compernatt, Tessa Verbruggen, Steve Aernouts, Ellen Schoenaerts, Marie-Hélène Slegte, Veronique Vermeylen, Thomas Feijen, Lien Thys, Naomi Smets, Sem Jonkers, Mara Van Nes, Nilay Eebey, Leander Brem, Anke Oosthoek, Adriaan Laureano, Laurens Runderkamp, Nina Haanappel, Thom Van Veldhuizen, Amelie Aernoudts, Hariette Haasen, Nathalie Libbrecht, Dirk Christiaansen, Johan Vossen, Marc Verstappen, Dave Van Robrecht, Greet Jacobs, Ellen Janssens, Sophie De Somere, Elsemieke Scholten, Tanya Hermsen, Sander Mangelschots, Marga Kroodsma, Mieke Krols, Leeame Van Pelt,
Geert Van Den Berg, Marieke Genard, Denis Vercammen, Katrin, Cleo, Eef Lammelen, Mieke Heynen, Katrien Van Aspe, Peter Vetters, Laura Huysmans, Elias De Bruyne, Dorien, Joris, Nicholas, Louis Janssens, Naomi, Bart Blijeveld, Katenka Wardenbug, Johanna, Caroline, Colina, Pieter, Sabine, Sanne Nuyens, Janne De Smedt, Stefanie Huysmans, Shey Aamer, Sanja Van Der Valk, Jappe Groenendijk, Jaela Cole en Stephanie Vloeberghs

Deze column is deel van de voorstelling ‘De Therapie – sessie 1’ die is doorgegaan op het Villanova-festival Antwerpen in de periode van 27 – 29 augustus 2015. Het concept kwam mede tot stand door Ellen Schoenaerts, die tevens het project gecoached heeft.

‘De Therapie – sessie 2’ gaat door in November tijdens het Jonge Harten Festival Groningen.
‘De Therapie – sessie 3’ gaat door in het voorjaar 2016 in De Studio Antwerpen.

Dit project is mogelijk gemaakt door Villanova, De Studio, BesteBuren en het Jonge Harten festival.